يك بازار بورس عبارت از بازاري است كه سهام شركت را همراه با
مشتقات و توليدات آن داد و ستد مي كند و هر دوي اين اعمال
فهرستهاي تاميني مبادلات بورس همراه با آن مبادلاتي است كه به
طور خصوصي داد و ستد ميشود.
تعريف
عبارت بازار بورس عليرغم اينكه به همين صورت استفاده مي شود
ولي خود به نوعي مفهوم خلاصه شده مكانيزمي است كه شركت را قادر
به داد و ستد سهامش مي سازد. استفاده ديگر اين عبارت براي
تشريح كليت همه سهام بكار مي رود و گاهي اوقات مربوط به ساير
ضمانتها به استثناء اوراق قرضه ، كالا و مشتقات آن است . اين
عبارت بطور ويژه در داخل يك كشور استفاده مي شود. مثلا در
عبارت ، بازار بورس امروز فعال بود ، يا در عبارت ، بازار بورس
حالت حباب داشت ، مصرف مي شود. اوراق قرضه هنوز هم بطور سنتي
و رسمي و آماده در بازار بورس معامله مي شود و آن را بازار
قرضه مي نامند. كالا ها در بازار كالا معامله مي شود و مشتقات
آن در انواع بازارهاي مختلف دادو ستد مي شود
.
مقدار بازار قرضه در سطح جهان 45 تريليون دلار تخمين زده شده
است و اندازه بازار بورس بطور تخميني نصف اين رقم مي باشد.
تخمين ميزان بازار مشتقات حدود 300 تريليون دلار است و فقط
بانكهاي بزرگ آمريكا به تنهايي حدود 100 تريليون دلار حساب شده
است . بايد تذكر دهيم كه بازار مشتقات چون مربوط به داراييهاي
ملي است نمي توان آن را مستقيما با بورس يا بازار درآمد ثابت
كه ارقامي حقيقي دارند مقايسه كرد.
بازار بورس با مبادلات بورس تفاوت دارد. مبادلات بورس داراي
هويتي تجاري ( يك شركت يا سازمان مستقل ) است و خريدار و
فروشنده بورس و ضمانتها در اين بازار به هم مي رسند. مثلا
بازار بورس در ايالات متحده داراي قابليت داد و ستد همه
ضمانتهايي است كه فهرست آن در
NYSE
،NASDAQ
AMEX
و بسياري مبادلات منطقه اي ،
OTCBB
و پينكشيتز ( برگه هاي صورتي ) آمده است . از جمله مثال
مبادلات بورس در اروپا بورس پاريس است ( كه اكنون بخشي از
يورونكست شده است ) و مبادله بورس لندن و بورس آلمان از اين
جمله است.
تجارت
شركت كنندگان در بازار بورس از سرمايه گذاران خصوصي كوچك در
بورس تجار با سرمايه هاي عظيم كه مركز آنها هر جايي مي تواند
باشد تشكيل مي شود. معمولا سفارش اين افراد توسط يكي از حرفه
ايهاي آنها در بازار مبادلات بورس به انجام مي رسد و وي كسي
است كه دستورات را اجرا مي كند.
اكثر سهام در محل مبادلات داد و ستد .مي شود و اينها مكانهايي
هستند كه خريدار و فروشنده با هم ملاقات كرده و بر سر قيمت به
توافق مي رسند. بعضي از بازارهاي مبادلات مكانهاي فيزيكي هستند
كه داد و ستد در سالن آنها با روشي كه نام آن فرياد زدن آزاد
است انجام مي شود ( احتمالا تصوير اين سالنها را ديده ايد كه
تجار دست خود را بالا مي برند . با حركات موجي علامت مي دهند.
فرياد مي زنند و به يكديگر علامت مي دهند) اين نوع حراجي
درمبادلات بورس و مبادلات كالا استفاده مي شود كه در آن تجار
به چانه زني شفاهي و همزمان عرضه كالاهاي خود مي پردازند. نوع
ديگري از مبارله شكل مجازي آن است كه متشكل از يك شبكه رايانة
اي است كه تجارت به صورت الكترونيكي از طريق پايانه هاي رايانه
اي تجار صورت مي گيرد.
مبادله بورس نيويورك يك مبادله فيزيكي است و در آن بيشتر داد و
ستد در محل مبادله و رو در رو صورت مي گيدرد. نام ديگر آن
مبادله فهرست شده است ( زيرا فقط بورسي كه فهرست شده است
مبادله مي شود ) سفارشها از طريق شركتهاي واسطه كه خود عضو
بازار مبادله هستند مي رسد و به داخل مركز بورس جريان يافته و
در اختيار خريداران در محل بخصوصي در اين زمين گذاشته شده و
براي مبادله عرضه مي شود. در اين مكان كه نام آن پست داد و ستد
است يك شخص بخصوص حضور دارد كه شغل او با تخصص رساندن فروشنده
ها به خريداران است . قيمتها با روش حراج تعيين مي شود كه نام
آن فرياد زدن آزاد است. نرخي كه تعيين شده است بالاترين قيمتي
است كه خريدار مي خواهد بپردازد و پايين ترين نرخي است كه
فروشنده مي خواهد به آن قيمت به فروش برساند. اگر غير از اين
باشد دادو ستدي انجام نمي شود . براي انجام داد و ستد بايد
قيمت فروش با قيمت تقاضاي خريد يكي شود ( اگر قيمت غير توافقي
پيش آيد متخصص حاضر در آنجا مي تواند از منابع خود به صورت
پولي يا ضمانت استفاده كند و پس از مدتي تفاوت را ببندد ) وقتي
تجارتي انجام شد ، جزئيات تجارت به شركت درخواست كننده داده مي
شود و اين جزئيات در اختيار سرمايه گذاري كه درخواست داده است
قرار داده مي شود. درست است كه در اين فرآيند انسانها با هم
تماس دارند ، ولي
NYSE
در عصر حجر نيست و رايانه ها نقش عظيمي در اين فرآيند دارند،
بخصوص جايي كه نام آن تجارت برنامه است .
NASDAQ
يك مبادله مجازي (فهرست شده) است. در اينجا
همه داد و ستد ها با رايانه ها انجام مي شود. فرآيند مشابه آن
چيزي است كه در بالا گفتيم. يعني فروشنده نرخي را اعلام مي كند
و خريدار هم نرخ خريد را اعلام مي كند . در هر حال خريدار و
فروشنده با واسطه الكترونيكي به هم مي رسند. يك يا چند بازار
نسدك هميشه قيمتهاي پيشنهادي را آماده كرده اند و هميشه
ضمانتهاي خود را خريد يا فروش مي كنند.
بورس پاريس كه اينك بخشي از يورونكست است يك مبادله بورس
الكترونيكي بر اساس سفارش است که در اواخر دهه 1980 مكانيزه
شد. چون اين مبادله فرياد زدن آزاد هم دارد ، عرضه كنندگان
بورس و خريداران در محل پالاس رونگنيارت با هم ملاقات مي كنند.
در 1986 سيستم تجاري كتز كار خود را شروع كرد و فرآيند واسطه
سفارشها بطور كامل خودكار شد.
تاريخچه
برودل مي نويسد : در قاهره در قرن يازدهم تجار مسلمان و يهودي
اشكال مختلف موسسات تجاري را ساخته بودند و علم انواع روشهاي
اعتباري و پرداخت را داشتند بنابراین عقيده اختراع اين موارد
توسط ايتالياييها با اين سند باطل مي شود. در قرن دوازدهم
كوراتيرديچنج فرانسه به كار تعديل بدهيهاي جامعه كشاورزي از
طرف بانكها اقدام كرده و اين بازار را مديريت مي كرد. چون اين
افراد با دیون داد و ستد مي كردند ، مي توان آنها را اولين
واسطه ها ناميد.
در اواخر قرن سيزدهم تجار كالاها بروگ
(Bruges Commodity Traders)
در منزل شخصي به نام واندربورس جمع شدند و در
سال 1309 بورس بروگ را تشكيل دادند، نهادي بود كه از آن زمان
به صورت غير رسمي تشكيل شد. اين ايده به سرعت به شهرهاي ديگر
بلاندرس و استان های همسايه بورزون سرايت كرد و در آمستردام
بازار گنت بازگشايي شد. در نيمه قرن سيزدهم بانكداران ونيزي
شروع به داد و ستد ضمانتهاي دولتي كردندو در 1351 دولت ونيز
شايعاتي را پخش كرد به اين معني كه دولت مي خواهد نرخ تضمينهاي
خود را كاهش دهد . بانكداران پيزا ، ورونا ، جنوا و فلورانس هم
در قرن چهاردهم شروع به داد وستد ضمانتهاي دولتي كردند. ممکن
شدن اين امر تنها به اين خاطر بود كه اين شهرها مستقل بودند و
تحت حاكميت دوك نبودند ، بلكه شورايي از شهروندان آنها را
اداره مي كرد.
بعدها هلند هم به شركتهاي بورس پيوست و سهامداران توانستند
در تجارتها سرمايه گذاري كنند و سود يا زيان سهام خود را بدست
آورند. در 1602 شركت هلندی هند شرقي اولين سهام خود را در
مبادلات بورس آمستردام عرضه كرد. اين اولين شركتي بود كه بورس
و اوراق قرضه را به فروش رساند. گفته مي شود که بورس
آمستردام اولين بورسی است كه در ابتداي قرن هفدهم تجارت ممتد
را ابداع كرد. هلند پيشتاز ابداع فروش كوتاه ، تجارت اختيار
معامله ، مبادلات بيع – كالا ، بانكداري تجاري ، واحدهاي تراست
و ساير ابزارهاي پيشرفته ای که در اين بازار ما مي شناسيم بوده
است. در حال حاضر در تمامی كشورهاي پيشرفته و اكثر اقتصادهاي
در حال توسعه بازارهاي بورس وجود دارد. در کشور ما نیز بورس
اوراق بهادار تهران محل مبادلات بورس می باشد. بزرگترين
بازارهاي بورس جهان در آمريكا ، انگلستان ، آلمان ، فرانسه و
ژاپن است .
